HMS Beagle gemisi, Britanyalı doğa bilimci Charles Darwin ile ilişkilendirilmesi dolayısıyla gemicilik tarihinin en meşhur gemilerinden birisi olmuştur. Darwin’in, yaygın olarak “Beagle’ın Yolculuğu” başlığıyla tanına gelen araştırma notları ve güncesini barındıran derlemenin 1839 yılında yayımlanmasıyla tarihe geçen Beagle adı, çığır açar nitelikteki “Türlerin Kökeni Üzerine” başlıklı eserin etkisiyle de büsbütün unutulmaz kılınıyordu.
Darwin’in yolculuğu
27 Aralık 1831 tarihinde mürettebatına yirmi yaşındaki Charles Darwin’i de katan HMS Beagle gemisi, gözlem amaçlı bir yolculuğa koyulmak üzere yelken açıyordu. Darwin’in beş yıl sürecek bu yolculuğa neredeyse kazara iştirak ettiği söylenebilir: kendisine doğa bilimci sıfatıyla ve Kaptan FitzRoy’a yoldaşlık etmek üzere gemiye katılması teklifi, ondan önce birkaç kişiye götürülmüş ancak geri çevrilmişti. Söz konusu teklif nihayet Darwin’e iletildiğindeyse babası gitmesine karşı çıktı. Ne var ki, Darwin’in yolculuğa iştirakinden yana olan amcası (Josiah Wedgewood), babasını bu yönde ikna etmeyi başardı.
Kötü hava şartları ve birtakım tamiratlar nedeniyle yolculuğa çıkışı birkaç ay ertelenen HMS Beagle, nihayet Güney Amerika’ya doğru yelken açtı. Başlangıçta yolculuğun iki yıl sürmesi planlanıyordu, ama bu süre beş yıla çıktı. Beagle, İngiltere’nin Plymouth kentinden yelken açarak yer küresini bir uçtan diğerine kapsayan bir rota izledi; bu süre içinde yirmi ülkeye ve çeşitli takımadalara uğradı ve nihayet 1836 yılında yolculuğunu tamamladı.
Deniz tutmasından muzdarip olan Darwin’in şansına, yolculuğun üç yılı Güney Amerika sahil şeridinin haritalandırılmasıyla geçti; böylece Darwin zamanının büyük bir kısmını karada araştırma yaparak, notlar tutarak ve türlerle ilgili örnekler toplayarak geçirdi. HMS Beagle’a daha önceden belirlenen tarihlerde ve limanlarda yeniden katıldı. Darwin, yazdığı mektupları, notları, günceleri, topladığı jeolojik örnekleri ve diğer numuneleri, Cambridge’de bulunan ve Beagle mürettebatına katılması yönünde kendisi adına referans veren arkadaşı ve akıl hocası John Stevens Henslow’a gönderebilmek için bu limanlarda posta gemilerini kovalayıp durdu.
Güney Amerika sahil şeridinin haritalandırılması tamamlandığında, HMS Beagle, Galapagos Adaları üzerinden İngiltere’ye dönüş yolculuğuna koyuldu. Galapagos Adaları, Darwin’in bu adalarda yalnızca beş hafta geçirmiş olmasına rağmen araştırmaları çerçevesinde uğradığı yerler arasında akıllarda en fazla kalan yer olmuştur. Darwin, birbirine komşu çeşitli adalarda, hem adadan adaya fark gösteren türlerde hem de kıtada görülenlerden farklı türlerde kuş, bitki ve sürüngen türleri keşfetti. Çokça dillendirilen bir rivayete göre Darwin, Galapagos adalarındayken, özellikle de birçok farklı türde ispinoz kuşu keşfetmesinin de etkisiyle doğal seçilim aracılığıyla evrim kuramını nerdeyse aniden keşfetti. Ancak işin aslı şu ki, evrim kuramına dair fikirlerin Darwin’in not defterlerinde belirmeye başlaması, Galapagos adalarından ayrılmasından ancak dokuz ay sonra oluyordu, üstelik söz konusu yorumlamalarında ispinozlara değil, numunelerini topladığı alaycı kuşlara (mimus polyglottos) atıfta bulunuyordu.
HMS Beagle anavatanına dönüş yolculuğunda, Güney Afrika’ya da uğradı. Darwin burada limana çıktığında kız kardeşinden aldığı bir mektupta, Henslow’un kendisinden gelen mektuplardan onunu belirli kimselere dağıtılmak üzere yayımlattığını öğrendi. Yayımlanan bu mektuplar Darwin’in, İngiltere’ye dönmesi öncesinde saygın bir doğa bilimci olarak tanımasına vesile oldu. Darwin daha sonraları otobiyografisinde şöyle diyecekti: “Beagle ile çıktığım yolculuk hayatımın açık arayla en önemli kesiti olmuş, kariyerime bütünüyle yön vermiştir”.
Darwin’in Gemisi
Darwin’in yolculuğa çıktığı gemi 1820 yılında Kraliyet Donanması filosuna katılmak üzere inşa edilmişti. HMS Beagle, inşasının tamamlanmasının ardından Kraliyet Donanmasınca hemen kullanıma sokulmadı, beş yıl boyunca yedekte tutuldu – mürettebatsız, direksiz ve armasız biçimde demir atmış biçimde bekletildi. 1825 yılında HMS Beagle’ın etüt (haritalandırma) gemisi olarak kullanılmasına karar verildi ve gemi 1826 yılında Amerika kıtasına doğru yelken açtı. Charles Darwin’in yer aldığı yolculuk öncesinde HMS Beagle üzerinde büyük ölçekli değişiklik ve tamiratlar yapıldı. Bugün artık meşhur olan yolculuğuna çıkmadan önce geminin kaptanı Robert FitzRoy, fırtınalı denizlerde geminin seyrini kolaylaştırmak amacıyla güvertenin yükseltilmesini, ayrıca aralarında 22 ayrı kronometre ve beş Sempiyesometre’nin (civa barındırmayan bir barometre çeşidi) bulunduğu bir dizi pahalı alet/araç talep etti.
Darwin’den Sonra
HMS Beagle, etüt (haritalandırma) gemisi olarak kullanıldığı üçüncü yolculuğundan sonra 1845 yılında Gümrük ve Tekel İdaresi bünyesinde Thames Haliç’inde kaçakçılığa karşı mücadelede kullanılmak üzere elden geçirilerek sahil güvenlik gemisine dönüştürüldü. Yüzer haldeki son yıllarında demirlemiş biçimde limanda tutulmuş, nihayet 1870 yılında parçalanmak üzere yerel hurda tüccarlarına satılmıştır. Geçtiğimiz yıllarda gerçekleştirilen araştırmalar, yaklaşık 1870 yılında inşa edildiği tahmin edilen bazı binalarda rastlanan ahşap kısımların, HMS Beagle’ın yapımında kullanılan tahtalarla hem cins hem de biçim bakımından örtüştüklerini ortaya çıkardı. 2004 yılında Edinburgh Üniversitesi’nden Dr Robert Prescott, hurda tüccarlarınca su seviyesi altında bırakılan, geminin gövdesine (omurgasına) ait kalıntıları keşfetti. Gövdenin kalıntısı daha sonra kurtarılarak su yüzüne çıkarıldı.
Darwin’in yolculuğa çıktığı HMS Beagle gemisi aynı adı taşıdığı bilinen dokuz Kraliyet Donanması gemisinden üçüncüsüydü. “Beagle” adı aslında sevilen bir İngiliz av köpeği türünden esinlenilmiştir. Kraliyet Donanması gemilerine – gerçek veya efsanevi türde – hayvan adları takma ve görevden alınan bir geminin adını yeni bir gemiye aktarma yönündeki tarihsel geleneklerini günümüzde halen sürdürmektedir.
Beagle Projeleri
2003 yılında, Avrupa Uzay Ajansı’nın Mars Express Programı kapsamında Beagle 2 Projesi yürürlüğe sokulmuştur. Britanya’nın öncülük ettiği Mars’ın araştırılmasına yönelik bu programın odağındaki makine, Mars üzerinde yaşama dair izler aramak üzere tasarlanmış bir yüzey keşif aracıdır. Bu araç Darwin’in gemisi onuruna Beagle 2 diye adlandırılmıştır.
Darwin’in iki yüzüncü doğum yıldönümü kutlamaları kapsamında Beagle Projesi, Darwin’in yolculuğa çıktığı HMS Beagle gemisini yeniden inşa edip izinden giderek küreyi baştanbaşa kat etmeyi, benzer noktalarda karaya ayak basıp, sahil şeritlerinde keşif gezileri gerçekleştirmeyi amaçlamaktadır. Yeni Beagle NASA ile işbirliği çerçevesinde, denizlerde ve sahil şeritlerinde makro ve mikro biyo-çeşitlilikleri keşfetmeye yönelik yeni araştırma projelerine ev sahipliği yapacak ve bu projeleri eğitim ve sosyal destek girişimleriyle birleştirecektir.
